produkcja betonu

TS 1248Ortalama hava sıcaklığı artarda üç gün süre ile 30o C ‘ nin üzerinde bulunduğu süredeki hava durumunu “ aşırı sıcak hava” olarak tanımlamaktadır.TS 1247Normal havalarda beton döküm sıcaklığı +5 ila +30 o C olarak tanımlanmaktadır.TS EN 206-1Teslim anındaki taze beton sıcaklığı (sapma sınırları verilerek) KULLANICI ile İMALATÇI arasında belirlenebilir.STANDART EN DÜŞÜK TAZE BETON SICAKLIĞINI +5 °C OLARAK ÖNGÖRMEKTEDİR.EN UYGUN BETON DÖKÜM SICAKLIĞI 15-20 °C ‘ KABUL EDİLEBİLİR.Sıcak Havanın Taze Betona EtkileriKarışım suyu artar.Çökme değeri kaybı daha fazla olur.Beton ısısı (hidratasyon) yükselir.Beton prizini daha kısa sürede alır.Plastik rötre (büzülme) çatlakları artar.Hava sürüklenmiş betonlarda hava miktarı zor kontrol edilir.Sıcak havanın sertleşmiş betona etkileriİlk günlerde dayanım hızlı artar ancak 28 günlük mukavemetleri daha düşük olur.Daha çok su katıldığından gözenekli ve su geçirimliliği yüksek bir beton elde edilir.Beton soğuduktan sonra sıcaklık farkı olacağından betonun çatlama eğilimi artarRötre daha fazla olur.ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLERHidratasyon ısısı düşük çimentolar kullanmakBetonu oluşturan malzemelerin soğutulmasıKatkı maddelerinin kullanılmasıSuyun buharlaşarak kaybolmasını engelleyecek önlemler alınmasıDirek güneş ışığının betonla temasının kesilmesiDöküm öncesi kalıp ve donatının soğutulmasıKolonların ıslak çuvalla sarılmasıKürlemede geç kalınmamasıRüzgar etkisinin azaltılmasıPriz geciktirici kimyasal katkıların kullanılmasıKür işleminin mümkün olan en kısa sürede başlatılmasıBETONUN YERLEŞTİRİLMESİElle (şişleyerek, tokmaklayarak) sıkıştırmaMekanik yöntemlerle sıkıştırmaMekanik Yöntemlerle SıkıştırmaVibrasyon uygulayarak sıkıştırma,Santrifüj ( merkezkaç ) kuvveti yardımıyla sıkıştırma,Düşme masaları vasıtasıyla sıkıştırma,Mekanik olarak çalışan tokmaklayıcılarla sıkıştırma,Betonun yüzeyine statik basınç yükü uygulayarak sıkıştırma.Vibrasyon uygulayarak sıkıştırmaİçten titreticiler ( dalıcı vibratörler )Dıştan titreticiler ( kalıp vibratörleri )Yüzey titreticiler ( satıh vibratörleri)-Taze betonun yerleştirilmesi işlemi tabakalar halinde yapılmalıdır. Beton tabakasının derinliği 50 - 60 cm ‘ den fazla olmamalıdır.Beton tabakasının derinliği kullanılacak olan vibratörün dalıcı ucunun uzunluğunu geçmemelidir.Vibratörün dalıcı ucu en üsteki taze beton tabakasının tüm derinliğine hatta bir önceki tabakaya birkaç cm girecek şekilde daldırılmalıdır.Vibratörün daldırılacağı ucunun arasındaki uzaklık genel olarak 40-50 cm civarındadır ve 75 cm’ yi geçmemelidir.Dalıcı uç beton kalıbının yan duvarlarına çok yakın olarak daldırılmamalıdır.Dalıcı uç taze beton içerisinde çok kısa veya çok uzun süre ile tutulmamalıdır. Normal süre 5-15 sn kadardır.Dalıcı ucun taze beton içerisinden dışarı çıkartılma işlemi yavaşça (saniyede 5-10cm hızla) yapılmalıdır.Çok akıcı kıvamdaki betonlara vibrasyon yapılmamalıdır. Aksi halde segregasyon olur.vibrasyon esnasında vibratörün donatılara temasını önlemek gerekir.Vibratörün dalıcı ucu kesinlikle betonu yaymak amacıyla kullanılmamalıdır.
KENDİNDEN SIKIŞAN BETON (VİSKO BETON)
Bilindiği gibi çökme değeri, su/çimento oranı, ilave su, betonun yerleştirilmesi, sıkıştırılması, donatı aralarına yeterli ölçüde betonun girmesi son derecede önemlidir ve uygun yapılmazlarsa betonun mukavemeti %50’ lere varan dayanım kayıplarına uğrar. Kendinden yerleşen beton bizleri bu sıkıntılardan kurtarmış gibi görünüyor. İlave su gerektirmeyen donatı aralarına rahatlıkla girebilen ve vibrasyona ihtiyaç duymayan bu yeni yapı elemanı ilk bulgulara göre oldukça yüksek dayanımlara ulaşıyor.Genel mantığı, düşük su/çimento, (mineral katkı, uçucu kül gibi),daha ince daneli agrega ve hiper akışkanlaştırıcı kimyasal katkı olan kendinden yerleşen betonlar. Basit yüzey bitirme işlemi, vibratör kullanılmaması gibi nedenlerle zamandan ve işçilikten tasarruf sağlıyor.İşçinin daha az müdahalesini gerektiren bu betonlar işçilik hatalarını da en aza indiriyorlar (Resim 16)NORMAL HAVA ŞARTLARINDA BETON DÖKÜMÜBetonun döküleceği nokta yerleştirileceği yer olmalıdır.Betonu bir bölgeye dökerek çekmek veya aktarmak yöntemiyle yerleştirileceği bölgeye taşınmasından kaçınılmalıdır.Beton döküldüğü bölgeden en fazla 3 m ye kadar yayılabilir.Yerleştirilecek beton özellikle döşeme ve yol betonlarında önce bir bölgeye yığılıyor daha sonra yayılmaya çalışılıyor.Bu uygulamadan kaçınılmalıdır.Beton yatay tabakalar halinde dökülmelidir. Her bir tabakanın kalınlığı15-30cm olmalıdır. Tabaka kalınlığı her bölgede eşit ve homojen olmalıdır. Kolon ve perde gibi elemanlarda tabaka kalınlığı 30-45cm olmalıdır. Barajlar gibi diğer kütle betonlarında bu kalınlıklar artabilir.Beton daima kalıpların ortasına dökülmelidir. Kalıp yanlarına çarpan beton ayrışır.Pompa hortumunu mümkün olduğu kadar kalıp tabanına indirin. Bu durum betonun ayrışmasını engeller. Taze beton yüksek mesafelerden serbestçe düşürülmez. Taze betonu en fazla 80 cm lik bir yükseklikten düşürün.Beton daima kalıba düşey yönde ve dik olarak dökülmelidirBetonun yerleştirme işlemine kalıpların köşelerinden başlanılır.Çiseleyen bir yağmur beton dökümü için uygundur .Şiddetli bir yağmurda ise beton dökümünde kaçının.Beton dökümü kesintisiz ve sürekli olmalıdır.Soğuk derze olanak verilmemelidir.SOĞUK HAVA ŞARTLARINDA BETON DÖKÜMÜTS 1248 Ortalama hava sıcaklığı ard arda üç gün süre ile +5 oC ‘ nin altında bulunduğu süredeki hava durumunu “ soğuk hava” olarak tanımlamaktadır.Soğuk Hava Koşullarının Beton Özelliklerine Etkileri Soğuk hava koşullarındaki taze betonun priz alma süresi, normal sıcaklık koşullarında betonun priz alma süresine göre daha uzun, dayanım kazanma hızı ise daha yavaş olmaktadır.İlk zamanlarda ( beton priz almadan veya yeterli dayanımı henüz kazanmadığı süre içerisinde ) betonun içerisindeki suyun bir kez dahi donması, beton dayanımını ve dayanıklılığını çok büyük ölçüde azaltmaktadır.Yerleştirilen betondaki sıcaklık ile çevre sıcaklığı arasında büyük fark olması durumunda, betonda gerilmeler oluşmakta ve çatlaklara yol açmaktadır.İlk Zamanlarda Yer Alan Donma’ nın Beton Özelliklerine EtkisiBetonun içerisindeki suyun beton priz almadan donması durumu,Priz alarak sertleşmiş fakat yeterince dayanım kazanmamış betonun içerisindeki suyun donması sonucu içsel çatlaklar oluşur ,geçirgen ve boşluklu düşük dayanımlı beton elde edilir.-5 oC’ de beton karışım suyunun % 92’ si donar,-12 oC den düşük sıcaklıkta betonun dayanım kazanmadığı kabul edilir,Donan su hacminin % 9 oranında genişler,İlgili Türk Standardı, betonun basınç mukavemetinin 50 kg/cm2’ ye erişmesinden sonra don sebebiyle zarar görmeyeceğini kabul eder. Soğuk havada üretilen ve yerleştirilen betonlarda bulunması gereken sıcaklıklarÇizelge 19: Soğuk havada üretilen ve yerleştirilen betonlarda bulunması gereken sıcaklıklarBeton kesitinin kalınlığı, cm Yerleştirilme esnasında betonda olması gereken minimum sıcaklık oC180 5Karılma İşlemi Sonunda Betonda Bulunması Tavsiye Olunan Minimum SıcaklıklarÇizelge 20: Karılma İşlemi Sonunda Betonda Bulunması Tavsiye Olunan Minimum SıcaklıklarBeton kesitin kalınlığı, cm Aşağıdaki hava sıcaklıklarında üretilecek beton karışımının üretildikleri anda sahip olması gereken sıcaklık, oC-18 oC ‘den düşük -18 oC ile -1oC arası -1 oC ‘ den yüksek180 13 10 7Soğuk Hava Koşullarında Alınması Gereken ÖnlemlerBeton karışımının sıcaklığını yükseltebilmek için, betonu oluşturan malzemelerin ısıtılarak kullanılması,Betonun ilk günlerindeki dayanımının yüksek olmasını sağlayacak türde çimento ve katkı maddesi kullanılması,Soğuk havada dökülen betonların korunması için uygun kalıp ve izolasyon malzemelerinin ve/veya uygun kür yöntemlerinin uygulanması, İşin önceden planlanması ve beton dökümünden önce gereken hazırlıkların yapılması,Soğuk havada dökülen betonların yeterli süreyle kür edilmeleri.Soğuk Havada Dökülen Betonlar İçin Yeterli Kür SüresiBetonun servis kategorisi, a,b,c ve d olarak dört bölüm halinde tanımlanmaktadır.Betonun yüksüz olduğu ve dışarı ile temasının bulunmadığı durum,Betonun yüksüz olduğu, fakat dışarıyla temasının bulunduğu durum,Betonun kısmen yüklü olduğu ve dışarıyla temasının bulunduğu durum,Betonun tam yüklü olduğu durum.Standart Kür Uygulanarak Elde Edilecek 28 Günlük Beton Dayanımının % 50, 65, 85, 95 ‘ inin Kazanılabilmesi İçin Tavsiye Olunan Koruma Süresi

SU / ÇİMENTO ORANININ ÖNEMİÜretici su/çimento oranını mutlaka kullanıcıya vermek zorundadır. Çizelge 5 6 -7 -8 -9 -10 -11’ de belirtildiği gibi çeşitli çevre etki sınıflarına uygun çeşitli su/çimento oranları vardır Üretici bu oranlara titizlikle uymak zorundadır. İnşaat mühendisi de bu oranları kontrol etmek zorundadır. Ancak, genellikle su/çimento oranı ile betona konulan su miktarı sıkça birbirleriyle karıştırılır. Su/çimento oranı başka şeydir, betona kullanılan toplam su başka şeydir. Betona kullanılan su miktarından su/çimento oranına ulaşmak için betonda kullanılan agregaların miktarları nem %’ leri ile agregaların su emme oranlarına ihtiyaç vardır.KIVAMIN ÖNEMİBetonun işlenebilme özelliği kıvam (slump) ile tayin edilmektedir. Kıvam betonun kullanım yerine (kalıp, demir sıklığı, eğim) betonu yerleştirme, sıkıştırma mastarlama olanaklarına ve işçiliğe, şantiyede beton iletişim imkanlarına (pompa, mikser, kova) bağlı olarak özenle seçilmesi gereken bir özelliktir. Hangi kıvamda hangi dayanıma ulaşmak istediğiniz irsaliyelerde mutlaka belirtilmelidir ve bu şartlara uyulmalıdır.Betonun kıvamı (slump) ile su/çimento oranı arasında ve betona kullanılan su arasında ve betonun dayanımı ile kalıcılığı arsında doğru bir orantı vardır. Yalnızca su katılarak elde edilen yüksek beton kıvamı, betonun olumlu bütün özelliklerinin azalmasına neden olur.Resim 13 ve 14’ de görülen kıvam deneyi irsaliye kontrol edildikten sonra mutlaka yapılmalı ve irsaliye ile uyumu kontrol edilmelidir.Hazır betonda şantiyeye beton teslim esnasında geçen süre ve beton sıcaklığı kıvamın düşmesine neden olabilir. Taşıma süresi uzadıkça kıvam kaybı yükselir. Şantiyede de kıvam kaybını ortadan kaldırmak için betona su ilave edildiğinde betonun mukavemeti düşer. %30 fazla su ilave edilmesi mukavemeti %50 düşürür. Başka bir anlatımla 7m3 lük bir miksere 400 lt. su ilave ederseniz, betonun mukavemetini yarı yarıya düşürürsünüz.Çizelge17:Çökme (kıvam) sınıflarıS1 10 – 40 mmS2 50 – 90 mmS3 100 – 150 mmS4 160 – 210 mmS5 ≥ 220 mm

TANE ÇAPININ ÖNEMİBetonda kullanılan en büyük agrega tane sınıfının üst anma büyüklüğü (Dmax) esas alınır. Kullanıcı veya şartname hazırlayıcı, Yapı elemanının en küçük boyutunu, Pas payı değerini, En sık bölgedeki donatı aralığını, dikkate alarak betondaki Dmax değerini belirlemeli ve uygun olan betonu talep etmelidir. TS 5003.1.2 - AgregaBetonda kullanılacak agrega, yapının kullanılma şekli ve yapı çevresindeki durum da dikkate alınarak, TS 706’ ya uygun olmalıdır.Agrega granülometrisinin beton niteliği üzerindeki önemli etkisi nedeniyle, kullanılacak agrega ile önceden yapılacak deneylerle amaca en uygun granülometri belirlenmelidir.Betonda kullanılacak agreganın en büyük dane büyüklüğü, kalıp genişliğinin 1/5 inden, döşeme kalınlığının 1/3 ünden, iki donatı çubuğu arasındaki uzaklığın 3/4 ünden ve beton örtüsünden büyük olamaz.ÖRNEK OLARAK ;Agrega dane çapı:1) Kalıp Genişliği : 20 cm olsun.Kalıp genişliğinin beşte biri 20/5=4 cm=40mm’ den büyük olamaz.32,5 mm dane çaplı agrega uygun.2) Döşeme kalınlığı: 12 cm olsun.Döşeme kalınlığının üçte biri 12/3=4 cm=40mm’ den büyük olamaz.32,5 mm dane çaplı agrega uygun.3) İki donatı arasındaki uzaklık 4 cm olsun.İki donatı arasındaki mesafenin dörtte üçü 4*3/4=3=30mm’ den büyük olamaz.25 mm dane çaplı agrega uygun.
ÇİMENTO CİNSİNİN ÖNEMİÇizelge 16’ dan da anlaşılacağı gibi TS EN 197-1 belirtilen çimentolara ait 27adet ürün vardır. Bu çimentolardan hangi ürünü, hangi koşullarda seçmeniz gerektiğini bilmeniz gerekir. Bu nedenle TS EN 206-1’ de belirtilen çimento tipine bakmamız gerekir. TS EN 206-1Çimentonun SeçimiÇimento, aşağıda verilenler bakımından uygunluğu belirlenmiş olan çimentolardan seçilmelidir.Yapım (inşaat) yöntemi,Beton yapının kullanım amacı,Kür şartları (ısıl işlem gibi),Yapı boyutları (ısı gelişimi),Yapının maruz kalacağı çevre şartlara (Madde 4.1),Bileşenlerden kaynaklanan alkaliler ile agrega arasında etkileşme olması ihtimali.

6. KALIP VE BETONKalıplar, betonun başta mukavemetine olmak üzere, görümüne, kalıcılığına etki eden önemli bir yapı malzemesidir. Ancak, kalıplardan asıl istenen, üzerindeki betonu ve diğer yükleri emniyetli bir şekilde taşımasıdır. Tıpkı beton gibi oldukça hafife alınan kalıp işleri, her yıl onlarca kalıp çökmesi, iş kazalarına neden olmakta, ayrıca, sıcak veya soğuk kalıplara direkt olarak beton dökülmesi, aralıklı kalıplardan beton şerbetinin akması, esvabını yitirmiş kalıpların kullanılmasıyla eğimli döşemeler, çarpık kolon ve kirişler elde edilmesi kaçınılmaz olmaktadır. İşte bu nedenle kısaca kalıplarla ilgili bir bölümü bu kitaba koymayı uygun buldum.İyi bir kalıp için en basit yol, standartlara uygun ebat ve birleştirme elemanları kullanılmasıdır.Beton ve betonarme yapılarda kullanılan kalıplar, iki kısımda imal edilir.Kalıp kaplaması İskele bölümüKalıp kaplamasıPiyasada en çok iki malzemeden yapılmaktadır.Tahta kaplamaMetal (sac) levha kaplama.İskele bölümüKalıp iskelesi, dikimi, kiriş (atkı), kuşaklar, kama ve ayarlı boru dikmelerden yapılır. İskelenin görevi, betonu, demirleri, kalıp kaplaması, hareketli yükler ile statik ve dinamik yükleri emniyetle taşıyacak şekilde imal edilir.6.1. KALIP ÇEŞİTLERİYapıldıkları malzemeye göre bazı kalıp çeşitleri şunlardır.Tahta kalıp,Ahşap levhalı kalıp,Sac kalıp,Beton içinde bırakılan kalıp (ölü kalıp),Duvar kalıbı,Kayar kalıp,Tırmanır kalıp,Tünel kalıp,Yapılış yerlerine göre kalıp çeşitleri ise;Brüt beton kalıpları,Perde kalıpları,Kiriş kalıpları,Kolon kalıpları,Döşeme kalıpları,Merdiven kalıpları,olarak sıralanabilir.6.2. AHŞAP KALIPLARDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLARKalıp tahtaları çimento şerbetinin akmasına engel olacak sıklıkta döşenmeli, beton dökümünden önce sulanmalıdır.Kiriş ve kolon kalıp tahtaları ve bağlantıları vibratör etkisine dayanacak kalınlıkta olmalıdır.Büyük açıklıklı yapı elemanlarında kontrol mühendisine danışarak yeterli ters sehim verilmelidir.Beton dökülmeden önce döşeme ve kiriş içleri temizlenmelidir.Yüksek kirişlerde temizleme delikleri bırakılmalıdır.Döşeme ve kirişlerde tesisat geçirme yerleri, beton dökümünden önce kontrol mühendisi tarafından işaretlenmesi istenmelidir. Rasgele döşenen yoğun elektrik boruları ile sonradan kırılarak döşenen kat kaloriferi tesisatı yapıya büyük zarar verir.Bazı inşaatlarda farklı döşeme yüksekliği olan projelerde, kiriş yan kalıplarının değişik yükseklikte olması (özellikle çelik kalıplarda) nedeniyle standart bir döşeme yüksekliği seçilip, kalıplar buna göre hazırlanmakta, özellikle salon ve balkonlarda azalan döşeme kalınlığı, bu elemanların aşırı sehim yapmasına neden olmaktadır. Bunun sonucu, bu yapılarda güçlendirme gibi masraflı imalatların yapılmasına neden olunmaktadır. Bu nedenle planındaki ebatlar aynen uygulanmalıdır. Sehim hesabı gerektirmeyen yapı elemanlarındaki minimum kalınlıklar faydalı olması için aşağıda belirtilmiştir. (TS 500’den alınmıştır.)Kolon ve döşemenin birlikte dökülmesi en ideal seçimdir. Ancak betonun, sürekli dökümü nedeniyle kolonda sıkıştırma yeterli süre ayrılmaması, kiriş mesnet şapolarının sıklığı da eklenince uygulamalarda zaman zaman ayrışmış agregaya ve boşluklu kolon betonlarına rastlanmaktadır. Bu tür yapılarda gerekli malzeme (vibratör v.s.), için süre önceden ayarlanmalı, bu tür hatalara fırsat vermeyecek bir program yapılmalıdır.Beton dökülmeden kalıplar yağlanmalıdır.Yan kalıplar beton pompasının basınçlı beton dökmesi ve vibratör etkisi ile genişleyip deforme olabilir. Bunun için yeterli takviye yapılmalıdır.Budaklı ağaçlar, özellikle dikmelerde emniyete alınmalıdır.Ahşap betonarme kalıplarda döşeme dikmelerinin 2 tanesinden biri, kiriş kalıplarında 3 dikmeden biri ekli olmalıdır. Ancak hiç ek olmaması tercih edilmelidir. Boru dikmeler ek sorunu olmaması nedeniyle daha uygundur.Döşeme kalıp tahtalarının altına 50 cm’ yi geçmeyen 5/10 ızgara çakılır. Bu ızgaralar 1,5 – 2,5 m ara ile yapılan aşıklara oturur. Aşıklar 10/14 – 10/18 ebadında olmalıdır. Uygulamalarda aşıklarda 5/10 kullanılmakta (net ölçüsü 4,5/9 geliyor) bu durum döşemenin sehim yapmasına, bazen kalıp çökmesine neden olmaktadır.Kiriş tabanları atılmadan, taban ölçüleri tüm kolonlarda su terazisi ile alınmalıdır. Fazla dökülen kolon betonları tıraşlanmalıdır.Kalıp yapımında çivi kalitesi de önemlidir. TSE li (TS 155) çiviler tercih edilmelidir. Üst başlığı çapı küçük çiviler bağlı olduğu elemandan daha kolay ayrılmakta, özellikle iskelede iş kazalarına neden olmaktadır.Kalıplar kullanıldığı süre içinde etki yapacak bütün kuvvetlerin, güvenilir şekilde zemine aktarılmasını sağlamalıdır. Ara döşemeye veya diğer yapı elemanlarına dayanan kalıplar, yedek direkler ile emniyete alınmalıdır.Kat beton dökümlerinden önce alt katlarda yedek dikmeler bırakılmalıdır.6.3. KOLON KALIPLARIKat kolonlarında kolon yüksekliği bir kolonda işaretlenip diğer kolonlara su terazisi alınarak beton bitim seviyeleri işaretlenmelidir.Kolon kalıplarında yeterli paspayı oluşması için demir ile kalıp arasına ahşap veya plastik takozlar k